Một nghịch lý trong ngành cà phê là nhiều đơn vị luôn than phiền vì giá biến động quá mạnh và thị trường quá rủi ro, nhưng khi nói đến hedge (phòng hộ giá), rất nhiều doanh nghiệp lại chọn đứng ngoài.
Dù thị trường đã có công cụ quản trị rủi ro giá từ rất lâu, dù mỗi năm vẫn chứng kiến không ít doanh nghiệp gặp khó vì giá biến động bất lợi, nhưng thực tế số doanh nghiệp thực sự sử dụng hedge một cách bài bản vẫn chưa nhiều. Vậy điều gì khiến họ chưa sẵn sàng với hedge?
Lý do đầu tiên và cũng phổ biến nhất, là nỗi sợ bị hiểu nhầm thành đầu cơ. Trong suy nghĩ của không ít người, giao dịch trên sàn đồng nghĩa với “đánh cược”, “lướt sóng” hoặc “đầu tư tài chính”. Chính vì vậy, khi nghe tới việc bán futures hay mở vị thế phòng hộ, phản ứng đầu tiên thường là e dè. Đây lại là điểm gây hiểu nhầm lớn nhất.
Một doanh nghiệp xuất khẩu đã ký hợp đồng bán hàng thật, hoặc một đơn vị thu mua đang nắm lượng tồn kho lớn, bản chất đã ở trong trạng thái rủi ro giá mỗi ngày. Khi giá giảm mạnh, hàng tồn kho mất giá. Khi giá tăng quá nhanh sau khi đã ký bán, biên lợi nhuận cũng có thể bị bào mòn nếu chưa mua đủ hàng. Nói cách khác, doanh nghiệp đang “đánh cược” với thị trường ngay cả khi không làm gì cả.
Hedge không tạo ra rủi ro mới. Hedge chỉ giúp khóa bớt rủi ro vốn đã tồn tại sẵn trong hoạt động kinh doanh. Ngược lại, nếu sử dụng hedge đúng cách, doanh nghiệp hoàn toàn có thể mở vị thế mua hoặc bán tương ứng trên sàn để giảm tác động từ biến động giá. Khi giá vật chất gặp bất lợi, phần lợi nhuận từ futures sẽ giúp bù lại một phần.
Ví dụ rất đơn giản: Một doanh nghiệp xuất khẩu ký bán cà phê cho đối tác ở giá 3.500 USD/tấn giao sau 2 tháng, nhưng thời điểm đó mới mua được khoảng 30–40% lượng hàng thực tế. Nếu trong 2 tháng tiếp theo thị trường tăng mạnh lên 3.800–4.000 USD/tấn, doanh nghiệp sẽ buộc phải mua hàng giá cao để giao hợp đồng đã ký từ trước. Khoản lỗ sẽ phát sinh do không khóa được rủi ro giá trước đó.
Điều thứ hai khiến nhiều doanh nghiệp chưa dám hedge là thiếu hiểu biết về cách vận hành. Không ít người từng nghe về hedge, nhưng lại tiếp cận thông tin theo kiểu nửa vời. Họ nghe rằng “nhiều người cháy tài khoản”, “giao dịch futures rất rủi ro”, hay “sàn là nơi đầu cơ”, từ đó hình thành tâm lý phòng thủ.
Thực tế một công cụ tốt hay xấu phụ thuộc rất lớn vào cách người dùng sử dụng nó. Con dao trong tay đầu bếp thường tạo ra một bữa ăn ngon, nhưng cũng chính con dao đó, nếu dùng sai cách có thể gây nguy hiểm. Futures cũng vậy. Nếu dùng futures để đoán đỉnh đáy, all-in theo cảm xúc hoặc giao dịch vượt khả năng tài chính, rủi ro rất lớn. Nhưng nếu dùng với đúng mục tiêu là bảo vệ biên lợi nhuận cho hàng thực, futures lại trở thành công cụ cực kỳ quan trọng.
Điều thứ ba – và ít người nói tới – là nỗi sợ “hedge xong mà giá đi đúng hướng”. Ví dụ, một doanh nghiệp hedge bán khi giá ở mức cao để bảo vệ lượng tồn kho, nhưng sau đó giá lại tiếp tục tăng. Lúc này, nhiều người cảm thấy tiếc vì “nếu không hedge đã lời hơn”. Nhưng tư duy này lại vô tình bỏ quên mục tiêu ban đầu của hedge. Hedge không nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Hedge nhằm ổn định lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro. Một doanh nghiệp khỏe mạnh không phải lúc nào cũng bán đúng đỉnh hay mua đúng đáy, mà là doanh nghiệp có thể tồn tại lâu dài, bảo vệ được dòng tiền và duy trì biên lợi nhuận ngay cả khi thị trường biến động mạnh.
Thực tế cho thấy, rất nhiều doanh nghiệp lớn trên thế giới không thắng nhờ dự đoán đúng thị trường mỗi ngày. Họ thắng vì quản trị rủi ro tốt hơn phần còn lại. Và trong một thị trường có thể biến động hàng trăm USD mỗi tấn chỉ trong vài tuần như cà phê, quan trọng không phải là kiếm thêm được bao nhiêu tiền, mà là tránh mất những khoản tiền đáng lẽ có thể bảo vệ được từ đầu.
