Nhiều đơn vị - cá nhân kinh doanh - hoặc nông dân làm cà phê thường xuyên thấy khó hiểu, khi robusta trên sàn tăng rất mạnh, nhưng giá mua thực tế trong nước lại không tăng tương ứng, có lúc đứng im hoặc thậm chí giảm !
Không ít người nhìn hiện tượng này rồi đưa ra kết luận khá nhanh: “Doanh nghiệp ép giá”, “thương lái ghìm hàng”, hoặc “thị trường đang có gì đó bất thường”. Nhưng thực tế, nếu hiểu cách thị trường vận hành, đây là câu chuyện hoàn toàn bình thường – và giới kinh doanh lâu năm sẽ hiểu rằng giá nội địa sẽ không chỉ đơn giản song hành với giá sàn.
Cần hiểu là giá cà phê nội địa không đi theo giá sàn tuyệt đối, mà đi theo chênh lệch giữa giá sàn và nhu cầu thực tế của thị trường vật chất. Nói đơn giản hơn, giá trong nước được hình thành bởi ba yếu tố cùng lúc: giá robusta trên sàn London, tỷ giá USD/VND và mức chênh lệch mua bán thực tế (basis). Chính vì vậy, sẽ có những giai đoạn giá sàn tăng rất mạnh nhưng giá nội địa tăng yếu hơn kỳ vọng. Điều này thường xảy ra khi thị trường vật chất không thực sự thiếu hàng, lực mua xuất khẩu không quá gấp, hoặc doanh nghiệp đang gặp khó về biên lợi nhuận.
Ví dụ rất dễ thấy là những thời điểm sàn robusta tăng mạnh do yếu tố đầu cơ tài chính, lo ngại thời tiết hoặc hoạt động mua bù bán của quỹ đầu tư. Giá trên sàn lúc này có thể tăng hàng trăm USD/tấn chỉ trong thời gian ngắn. Nhưng nếu lượng hàng thực trong dân vẫn còn, doanh nghiệp chưa cần gom mạnh hoặc khách mua quốc tế chưa chấp nhận mức giá cao hơn, thị trường nội địa thường phản ứng chậm hơn đáng kể.
Ngược lại, cũng có những thời điểm giá nội địa lại “cứng” hơn giá sàn. Có nghĩa là dù sàn giảm, giá trong nước không giảm tương ứng vì doanh nghiệp cần hàng giao hợp đồng hoặc nguồn cung thực tế đang hạn chế. Nhiều người thấy robusta tăng vài phiên liên tiếp liền mặc định rằng giá trong nước chắc chắn sẽ tăng mạnh và quyết định giữ hàng bằng mọi giá. Nhưng nếu không nhìn thêm yếu tố tỷ giá, nhu cầu xuất khẩu, chênh lệch basis hay tiến độ bán hàng thực tế, quyết định đó đôi khi lại biến thành một bài toán chi phí cơ hội rất lớn.
Trong kinh doanh cà phê quan trọng không phải là đoán đúng một phiên giá tăng hay giảm, cần hiểu được vì sao thị trường đang phản ứng như vậy để đưa ra quyết định hợp lý hơn người khác. Vì suy cho cùng, người kiếm được tiền bền vững trong ngành cà phê thường không phải người nhìn bảng giá nhiều nhất, mà là người hiểu cấu trúc thị trường tốt hơn phần còn lại. Và hãy nhớ, giá sàn là tham chiếu, không phải là cơ sở để 100% xác định giá nội địa !
